Hãy ăn như một Yogi

HLV Thu Thu
Hãy ăn như một Yogi

Hãy nhìn qua căn bếp ở nhà của một giáo viên yoga đồng thời cũng là một giảng viên y học Ayurveda tên Scott Blossom sống tại Berkeley, bang California. Ở trong chào sẽ có sữa trâu lỏng và bơ làm từ hạt hoa hướng dương, cộng thêm hàng tá thảo mộc, gia vị và trà khác. Bên trong tủ lạnh là những bó cải xoăn, cà rốt và củ cải. Trên các kệ bếp chứa đầy những hộp mứt tự làm, mật ong hữu cơ tự nhiên, và những ổ bánh mỳ tươi nóng. Còn trên lò là một nồi thược dược đang sôi (Súp đậu lăng của Ấn Độ).

Tất cả những thực phẩm trên phản ánh sự tìm kiếm nhu cầu về dinh dưỡng của cá nhân Blossom trong khi đề cao những giá trị về Yoga của mình. Anh đã dành ra 20 năm thử nghiệm ăn chay hay những kiểu ăn uống khác trong khi nghiên cứu về y học Ayurveda (y học cổ truyền Ấn Độ) và y học Trung Hoa trước khi tìm ra chế độ ăn uống thích hợp nhất cho bản thân và gia đình. Vào năm 1988, anh quyết định gắn bó với chế độ ăn theo y học Ayurveda, trong đó sự lựa chọn thực phẩm dùng hàng ngày theo nhu cầu thể trạng của cá nhân, những gì đang diễn ra trong cuộc sống và các mùa trong năm.

Blossom cho rằng “Ăn uống có lẽ là hoạt động đặc biệt quan trọng trong quá trình luyện tập Yoga bởi sự phát triển của cơ thể hình thành nên sự phát triển của thể chất và tâm hồn.” Một cách nghĩ về chuyện này đó chính là tưởng tượng rằng bạn cống hiến thời gian cho việc luyện tập yoga trong khi không cung cấp gì cho cơ thể ngoài đường và caffeine. Vậy thì ảnh hưởng sẽ là gì? Thật dễ để thấy rằng một tâm hồn bình yên và cân bằng sẽ đến khi bạn chăm sóc cho cơ thể một cách toàn diện, chỉ khi bạn toàn tâm toàn ý cho viêc tập luyện asana (các tư thế), Pranayama (hơi thở) và ngồi thiền. Nhưng chính xác thì nuôi dưỡng cơ thể nghĩa là gì? Và bạn sẽ ăn uống giống như một người tập luyện yoga như thế nào?

Chế độ ăn của Patanjali

Phải thừa nhận rằng, kéo dài việc tập luyện yoga đến bữa tối không phải là một nhiệm vụ dễ dàng, hầu hết là bởi vì những lý thuyết yoga cổ điển như Yoga Sutra của Patanjali và Bhagavad Gita không liệt kê ra bất cứ loại thực phẩm nào riêng biệt phục vụ cho một “chế độ ăn uống yoga”. Và thậm chí cả khi có liệt kê thì những thức ăn được miêu tả có nguồn gốc từ Ấn Độ cách đây hàng ngàn năm cũng không còn thích hợp trong thời đại ngày nay nữa.

Tuy nhiên trong khi không có một thực đơn được thiết kế riêng cho người tập yoga, Gary Kraftsow, nhà sáng lập ra Học viện Viniyoga Mỹ cho rằng “Có những loại thực phẩm nâng cao sự trong sáng và thanh sạch, giữ cho cơ thể luôn được nhẹ nhàng và khỏe mạnh đồng thời gạn sạch tâm hồn.” Nói cách khác, một chế độ ăn cung cấp cho cơ thể một nền tảng vững chắc để cho việc luyện tập, hay tạo ra những ảnh hưởng tương tự như việc tập luyện sẽ rất tốt cho người theo yoga.

Theo y học truyền thống Ayurveda, thực phẩm chứa sattvic bao gồm hầu hết các loại rau, bơ sữa trâu lỏng (loại đã tách bơ), hoa quả, cây họ đậu và các loại ngũ cốc. Trái lại, những loại thực phẩm tamasic (thực phẩm mang tính âm như hành tây, thịt và tỏi) và rajasic (thực phẩm mang tính dương như cà phê, ớt cay nóng và muối) có thể làm gia tăng sự trì trệ hoặc gây lên chứng tăng động. Thế nhưng duy tri một chế độ ăn uống để giúp cho cơ thể nhẹ nhàng và đầu óc minh mẫn không có nghĩa là chỉ ăn các loại thực phẩm sattvic (thực phẩm mang tính cân bằng Âm- Dương). Thứ tốt nhất dành cho bạn và thứ cuối cùng sẽ giúp hỗ trợ tốt nhất cho việc luyện tập yoga của bạn được tạo nên bởi thể trạng (trong y học Yyurveda được gọi là vikriti) và tình trạng hiện tại của bạn (prakriti). Kraftsow còn bổ sung thêm rằng “Cả hai thứ này đều cần phải được lưu tâm.”

Nghĩ về việc nuôi dưỡng cơ thể, điều mà bạn cần cho cơ thể của mình có thể rất khác biệt so với những người khác. Và thứ bạn cần ở thời điểm hiện tại có thể cũng sẽ rất khác biệt so với thứ bạn cần cách đây 5 năm hoặc sẽ cần sau đây 5 năm. Những cây ngải đắng cổ đại có được sử dụng hay không phụ thuộc vào mức độ tuân thủ chế độ ăn uống dành riêng cho người tập yoga. Chỉ khi bạn học cách lắng nghe cơ thể trên thảm tập, bạn mới lắng nghe cơ thể của mình trên cả bàn ăn nữa.

Trên tất cả những nhu cầu cơ bản của cơ thể, rất nhiều người tập luyện yoga hiện đại đã đưa ra gợi ý rằng chế độ ăn uống nên cân nhắc cả những giá trị và phương pháp triết học trong quá trình giảng dạy yoga. Rất nhiều người cho rằng cái tên ahimsa (thuyết bất bạo động), châm ngôn không gây hại của yoga, đã ảnh hưởng đến việc lựa chọn chế độ ăn của họ, dù cho cách họ áp dụng những quy tắc đó thành hành động có thay đổi. Những phương pháp giảng dạy yoga khác nhau cho một tư thế, và những giáo viên khác nhau đưa ra những phương pháp khác nhau thậm chí là trái ngược với nhau về Yoga Sutra, cho nên những người theo yoga cũng sẽ có rất nhiều khả năng để khám phá ra một chế độ ăn phù hợp. Nhưng trong khi những sự thấu hiểu của bản thân có thể thay đổi, có một sự thống nhất cho rằng việc tìm ra một chế độ ăn uống cho yoga là rất quan trọng. Blossom nói rằng “Đối với người tập yoga, việc lựa chọn thực phẩm phản ánh đạo đức cá nhân. Chúng không thể nào nằm ngoài sự phát triển về tinh thần.”

Nhà đồng sáng lập Jivamukti Yoga David Life đã đưa ra ý kiến “Không phải tất cả mọi người đều có thể thực hiện được tư thế Headstand, nhưng tất cả mọi người đều phải ăn. Chính bởi vì điều này nên cái mà bạn nạp vào cơ thể có ảnh hưởng lớn hơn và quan trọng hơn việc bạn có thực hiện được động tác đó hay không.”

Chúng ta sẽ hỏi ý kiến một số giáo viên nổi tiếng và những nhà dinh dưỡng xem họ đến với chế độ ăn uống hiện tại của mình như thế nào. Bởi vì những giá trị yoga tác động lên mọi người hoàn toàn theo những cách khác nhau, ai cũng có ý kiến riêng của mình về yếu tố tạo nên một chế độ ăn thích hợp. Song điều mà những người theo yoga đồng tình là những nguyên tắc về yoga có ảnh hưởng rất lớn đến cách họ ăn uống.

Giá trị của những bữa ăn

Vào năm 21 tuổi, Sianna Sherman trở thành một người ăn chay theo chế độ luyện tập ahimsa của cô. Trong vòng 7 năm, cô tuân theo một chế độ ăn không có thịt động vật, bao gồm 2 năm theo chế độ để sống lâu, chỉ bao gồm ngũ cốc, các loại rau biển tươi và sạch, lạc, đậu và đồ ăn đã lên men. Sherman dành thêm vài năm nữa thử nghiệm chế độ ăn với thực phẩm tươi vì để tăng cường nội lực và sinh khí. Vào những thời điểm khác cô cũng tuân theo cả những nguyên tắc của chế độ ăn theo Ayurveda.

Mặc dù vậy, đâu đó trong tư tưởng, Sherman, người đã dành phần lớn thời gian thực hiện mục tiêu, khám phá ra rằng cơ thể cô cần một sự hỗ trợ vì cô cũng cống hiến đời mình để dạy cả những người khác nữa. Và cô nhận ra rằng để giữ cho năng lượng luôn ở mức cao thì cần phải tránh xa những quy tắc ăn uống nghiêm ngặt và chỉ đơn giản là lắng nghe trực giác của mình.

Trực giác đó mách bảo rằng nên ăn nhiều ngũ cốc, rau, một số loại cá và uống sữa. Giờ đây chủ yếu là Sherman ăn những loại thực phẩm hữu cơ và theo mùa. “Tôi cô gắng ăn gần với những nguồn cung cấp thực phẩm của mình để khoảng cách từ ngoài kia đến nhà bếp được kết nối với nhận thức và lòng biết ơn. Lựa chọn của tôi không chỉ là việc phục vụ cho bản thân mà còn là phục vụ cho thế giới theo một cách đích thực.”

Người sáng lập ra Forrest Yoga, cô Ana Forrest cũng bắt đầu những khám phá của mình về chế độ ăn cho người tập yoga bằng cách tập trung vào ahimsa. Cô nói rằng: “Tôi đã rất ấn tượng với việc ăn chay và quan điểm triết học không bạo lực trong nhiều năm, nhưng quả thực chế độ ăn ấy khiến tôi phát ốm. Tôi bị dị ứng với ngũ cốc. Tôi bị tăng cân và bộ não trì trệ, còn ruột thì không hoạt động hiệu quả. Việc tập luyện yoga của tôi cũng chẳng được cải thiện.”

Cơ thể kêu gào đòi lấy một chế độ dinh dưỡng khác biệt, Forrest đã lựa chọn chế độ ăn uống tạp nham bao gồm hầu hết là thịt, đặc biệt là rau. Thế nhưng cô cho hay: “Tôi tôn thờ các loại thịt nai, thịt trâu bằng cách không lãng phí cuộc sống của bản thân. Tôi dùng động lực ăn uống đó để chữa trị cho bản thân và những người khác, và để dạy, truyền cảm hứng cũng như giúp đỡ mọi người tiến bộ. Những chuẩn mực đạo đức của tôi về vấn đề ăn uống đi xuống cùng với niềm tin của bản thân. Ăn uống theo một cách làm suy yếu sức khỏe và suy nghĩ là một điều không nên. Và sự thật là một chế độ ăn uống không phân biệt chay mặn về mặt triết học là có hiệu quả đối với tôi.”

Là một người nghiên cứu y học Ayurveda, Blossom xem thịt đỏ như là liều thuốc cho thể trạng của cá nhân anh. Dù vậy anh vẫn tuân theo chế độ ăn chay: “Đó là những thứ đã giúp tôi phát triển theo 1 cách cân bằng nhất.” Và khi ăn thịt đỏ, anh ấy cũng lựa chọn cẩn thận những loại thịt có nguồn gốc từ hữu cơ tốt nhất.

Không có gì ngạc nhiên khi vấn đề về ahimsa được thảo luận một cách rộng rãi bên trong cộng đồng những người theo học yoga. Ví dụ như anh Life đã gắn với chế độ ăn uống không tiêu thụ thịt động vật từ nhiều thập kỉ trước rồi. Anh ta đã ăn chay từ những năm 70, rồi đến năm 1987 thì trở thành một người ăn chay hoàn toàn. Life, người đã nhiệt tình khuyến khích những người theo yoga nên coi chế độ ăn chay chính là sự lựa chọn duy nhất tôn thờ ahimsa, nói rằng: “Yoga Sutra không nói rằng hãy vô hại với chính bản thân mình và những người như mình, mà chỉ là hãy đừng gây hại gì cả.”

Tự do ăn uống

Rõ ràng rằng với rất nhiều quan điểm khác nhau về những thứ nuôi dưỡng thể chất và tinh thần, việc phát triển một chế độ ăn uống phản ánh các giá trị đạo đức và lòng tự tôn mà cơ thể cần có thể mang tính thử thách. Sau cùng thì hầu hết những người theo yoga đều sẽ đồng ý rằng luyện tập là để phát triển nhận thức về cái mà chúng ta nạp vào người. Rất đáng để chúng ta dành thời gian cung cấp kiến thức cho bản thân không những về những chế độ ăn phù hợp mà còn về nguồn gốc và đặc tính của các loại thực phẩm chúng ta mua về. Cũng thật cần thiết để lắng nghe bản thân để có thể biết chính xác loại thực phẩm nào tốt nhất cho chúng ta vào những khoảng thời gian thích hợp. Thế nhưng khi bạn khám phá ra những thông số cho chính chế độ ăn của mình, hãy thật linh hoạt. Kraftsow đưa ra ý kiến: “Hãy nhớ rằng yoga là tự do, bao gồm tự do về niềm tin và quan điểm. Vậy nên đừng để bị phụ thuộc vào nó.”

Ví dụ, Blossom nhớ có một lần trong khi đi đến tham dự một sự kiện về yoga, thức ăn duy nhất mà anh có thể tìm thấy chỉ là một chút atiso sấy khô. “Thay vì để nó làm nhăn mũi ta, hãy cầu nguyện và nó sẽ lớn lên.”

Để bắt đầu hình thành chế độ ăn của người tập yoga, hãy nghĩ về phương pháp dạy nào có ảnh hưởng lớn nhất đến bạn và làm thế nào để những phương pháp đó có thể được thực hiện. Nếu ahimsa là trọng tâm trong hệ thống giá trị, hãy khám phá xem sự chọn lựa thực phẩm nào có thể gây hại ít nhất cho chính bản thân bạn, cho những người khác và cho cả hành tinh này. Nếu như bạn tuân theo những quy tắc trong bộ môn Yoga Bhakti, hãy yên lặng mà gửi lời cảm ơn đến các thực phẩm vì bạn đã chuẩn bị và xem nó như sự nuôi dưỡng trong chuẩn mực của rất nhiều thứ trước khi ăn chúng. Hay nếu như bạn tập trung vào lòng thương đối với những người khác, có thể bạn sẽ muốn nhấn mạnh việc chia sẻ những bữa ăn tươi ngon tại nhà mà bạn nấu với bạn bè khi cần. Blossom nói rằng: “Khi bạn có tất cả những yếu tố trên sắp xếp theo thứ tự cùng với hệ thống giá trị cá nhân thì bạn đã tìm ra được chế độ ăn uống cho người theo yoga.”

Nguồn: yoga Journal